BİZİM ÇOCUK HUKUK KLİNİĞİ

RTÜK – Radyo ve Televizyon Üst Kurulu

1. Kuruluş ve Tarihçe

  • Kuruluş Yılı: 1994

  • Hukuki Dayanak: 3984 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayınları Hakkında Kanun ile kurulmuştur.

  • Daha sonra 2011 yılında 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun ile yeniden düzenlenmiştir.

  • Türkiye’de özel radyo ve televizyon yayıncılığının serbestleşmesiyle birlikte, yayınların denetlenmesi ve düzenlenmesi için bağımsız bir otorite olarak oluşturulmuştur.

2. Amaç ve Görevleri

RTÜK’ün temel amacı:

  • Yayın hizmetlerinde tarafsızlık, çoğulculuk ve ifade özgürlüğünü korumak,

  • Yayınların milli, manevi, kültürel değerlere, genel ahlaka ve kamu düzenine uygunluğunu sağlamak,

  • Çocukların ve gençlerin korunmasına yönelik düzenlemeler yapmak,

  • Frekans tahsisi ve yayın lisanslarını vermek,

  • İzleyici şikâyetlerini incelemek ve gerektiğinde yaptırım uygulamak.

Başlıca görevleri:

  • Yayıncı kuruluşlara (TV, radyo, isteğe bağlı yayın platformları) lisans vermek,

  • Yayınların içeriğini denetlemek,

  • Gerekirse uyarı, idari para cezası, yayın durdurma gibi yaptırımlar uygulamak,

  • Kamuoyu araştırmaları ve izleme raporları hazırlamak,

  • Uluslararası yayıncılık standartlarıyla uyumu gözetmek.

3. Kurumsal Yapı

  • Üst Kurul:

    • TBMM tarafından seçilen 9 üyeden oluşur.

    • Başkan, üyeler arasından seçilir.

  • Bağımsızlık: RTÜK idari ve mali özerkliğe sahiptir.

  • Merkez: Ankara (ancak İstanbul’da da temsilcilikleri vardır).

4. İlgilendiği Konular

  • Ulusal ve yerel televizyon yayınları,

  • Radyo yayınları,

  • İsteğe bağlı yayıncılık (internet üzerinden yapılan yayın hizmetleri de dahil),

  • Reklam ve sponsorluk denetimi,

  • Çocuk ve gençlerin korunmasına ilişkin yayın ilkeleri,

  • Seçim dönemlerinde yayın esasları,

  • Kamu spotları ve sosyal sorumluluk projeleri.

5. Mevzuat

  • 6112 sayılı Kanun (2011 – temel düzenleme),

  • RTÜK Yönetmelik ve Tebliğleri,

  • Yayın İlkeleri,

  • Reklam Kuralları ve Sponsorluk düzenlemeleri.

6. Başvurular

A. Bireysel Başvurular (İzleyici Şikâyeti)

  • Vatandaşlar bir TV, radyo veya internet yayınıyla ilgili şikâyetlerini RTÜK’e iletebilir.

  • Yol:

    • E-Devlet → “RTÜK İzleyici Şikâyet Başvurusu”

    • RTÜK web sitesi → İzleyici Bildirim Formu

    • Yazılı dilekçe

  • Süre: Şikâyetler genellikle 30 gün içinde değerlendirilir.

B. Kurumsal Başvurular (Yayın Lisansı, Frekans Tahsisi)

  • Yayıncı kuruluşlar faaliyet gösterebilmek için RTÜK’ten lisans almak zorundadır.

  • Lisans türleri:

    • Karasal yayın lisansı,

    • Uydu yayın lisansı,

    • Kablo yayın lisansı,

    • İnternet yayın lisansı.

  • Gerekli Belgeler:

    • Şirket ana sözleşmesi,

    • Ortaklık yapısı belgeleri,

    • Mali tablolar,

    • Yayın altyapısına ilişkin teknik belgeler.

  • Süre: Başvuru türüne göre değişir, ancak genelde aylar sürebilir.

7. Başvuru Süreci

  1. Başvuru elektronik ortamda veya yazılı dilekçeyle yapılır.

  2. Ön inceleme: Belgeler eksiksiz mi?

  3. Teknik ve mali yeterlilik değerlendirilir.

  4. Üst Kurul kararı alınır.

  5. Sonuç ilgili tarafa resmi olarak bildirilir.

📌 Özet:
RTÜK, Türkiye’de tüm radyo, televizyon ve internet yayınlarını düzenleyen ve denetleyen bağımsız bir kurumdur. Hem izleyici şikâyetlerini değerlendirir hem de yayıncı kuruluşlara lisans verir. Yayınların milli değerler, kamu düzeni ve ifade özgürlüğü arasında dengeli şekilde yürütülmesini gözetir.

Örnek Karar İncelemesi

1. Kararın Kimliği

  • Karar No: 2022/458 → Danıştay 2023/1067

  • Tarih: 08.03.2023

  • Konu: Habertürk TV – “Akşam Haberleri” programı

  • Yaptırım Türü: Uyarı (RTÜK tarafından)

  • Yargı Süreci: Danıştay tarafından iptal

2. Kararın Konusu

RTÜK, Habertürk TV’de yayınlanan “Akşam Haberleri” programında yer alan bir haber içeriğini incelemiş ve söz konusu yayında “suçsuzluk karinesine aykırılık” bulunduğu kanaatine varmıştır. Bu nedenle yayıncı kuruluşa uyarı yaptırımı uygulanmıştır.

3. Hukuki Dayanak

  • 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun

  • Yayın İlkeleri: Özellikle, masumiyet karinesinin korunması ve kişi haklarının ihlal edilmemesi yükümlülüğü

4. İnceleme Süreci

  • RTÜK uzman raporunda, haberde kullanılan dil ve görüntülerin kişi hakkında peşin hükümlü bir algı yarattığı değerlendirildi.

  • Üst Kurul toplantısında, yayıncı kuruluşun savunması incelendi.

  • RTÜK, uyarı cezası verilmesine oy çokluğu ile karar verdi.

5. Yargı Denetimi (Danıştay Kararı)

  • Yayıncı kuruluş karara itiraz ederek idari yargıya başvurdu.

  • Danıştay 13. Dairesi, RTÜK’ün verdiği uyarı cezasını inceledi.

  • Danıştay şu gerekçeyle RTÜK kararını iptal etti:

    • Haberin verilme biçimi ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilmelidir.

    • RTÜK’ün “suçsuzluk karinesinin ihlali” tespiti yeterli somut gerekçeye dayanmamaktadır.

    • Uyarı cezası, orantısız ve basın özgürlüğünü kısıtlayıcıdır.

6. Kararın Önemi

  • Bu karar, RTÜK’ün kararlarının idari yargı denetimine tabi olduğunu göstermektedir.

  • “Suçsuzluk karinesi” gibi temel haklarla ifade özgürlüğü arasındaki denge yeniden hatırlatılmıştır.

  • Yayıncı kuruluşlar için: RTÜK’ün cezalarına karşı hukuki itiraz yolunun etkinliği vurgulanmıştır.

  • Kamu açısından: Yargının, basın özgürlüğünü koruma yönünde denetim yaptığına dair önemli bir örnektir.

📌 Sonuç: Bu örnek, RTÜK kararlarının her zaman kesin olmadığını, yargı denetimi ile iptal edilebileceğini ortaya koymaktadır. Aynı zamanda ifade özgürlüğü ile kişi hakları arasındaki hassas dengeye işaret etmektedir.