Bölüm 1: Geliştirme Önerileri 1. Harita ve koordinat bilgisi eksik. • Raporda “Kılçadır Köyü, 200 m anayol cephesi var.” ibaresi yer alıyor; ama “hangi koordinatta, nereden başlıyor nerede bitiyor?” bilgileri yer almıyor. ✓ Önerim: Tapu kadastro koordinatları ve Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) destekli harita paftası bu bölümde mutlaka sunulmalı. Hatta EK’te değil, burada görsel veya pafta numarasıyla atıf yapılmalı. 2. “Büyük Ova Koruma Alanı” sınırı fiilen gösterilmemiş. • Bu bölümde, ova içinde olduğu söylenmiş ama bu bilgi yalnızca sözle verilmiş. ✓ Önerim: “Bingöl Ovası Büyük Ova Koruma Alanı sınırıyla taşınmazın çakıştığı bölüm, paftada renkle gösterilmiştir.” denmeli ve resmi ova sınırı haritası [Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (ÇŞİDB) veya Tarım Bakanlığı kaynaklı] eklenmeli. • Tarım Dışı Kullanım ve Proje başvurularında: i. ii. iii. İmar planına aykırılık var mı? Çevresel Etki Değerlendirme (ÇED) gerekli midir? Bölge çevresel olarak koruma alanı mı? (sit, ekolojik koruma, doğal sit alanı vs.) iv. Yerel, çevresel belediyeler ve il özel idareleri ile uyumlu mu? v. Plan tadilatları uygun mu? Söz konusu bu hususlar dikkate alınarak analiz yapılır ve başvuru ilgili makamlarca değerlendirilir. Bu nedenle sıraladığım bu hususlar dikkate alınmalı. 3. “Mutlak tarım arazisi” ibaresi tanımsız bırakılmış. • 5403 sayılı Kanun'a göre “mutlak tarım arazisi” çok özel koruma statüsüne sahiptir. Ancak, bu ibare dilekçede geçmesine rağmen ne anlama geldiği, niye önemli olduğu açıklanmamış. ✓ Önerim: Şöyle bir açıklama eklenebilir: “5403 sayılı Kanun ve ilgili yönetmeliklere göre, mutlak tarım arazileri birinci öncelikli korunacak tarım alanları olup, yalnızca 13. madde kapsamında, kamu yararına olan zorunlu durumlarda tarım dışı kullanıma konu olabilir.” 4. Yüz ölçüm bilgisi ve parsel numaraları burada da tekrar edilmeli. • Tapu bilgileri yukarıda olsa bile, bu bölümde kaç m²’lik alan için izin istendiği açıkça belirtilmeli. ✓ Önerim: “Toplam 18.180 m² büyüklüğündeki üç bitişik parselin tamamı için bu başvuru yapılmaktadır” gibi net ifade gerekli. 5. “Emsal uygulamalar” ifadesi çok yüzeysel kalmış. • Hangi emsaller? Ne zaman izin alınmış? Hangi tesisler? Detay yok. 1 ✓ Önerim: “Örneğin, aynı ovada 2021 yılında izin alınarak yapılan 293 ada 4 parseldeki tuğla fabrikası gibi emsaller” şeklinde tarih-parsel-emlak-tesis açık yazılmalı. Bölüm 2: Geliştirme Önerileri 1. “Stratejik yol üzerindeyiz” cümlesi yetmez – resmî belge yok. • “Viyadük çıkışı, anayola sıfır cephesi” deniyor, ama bu sadece sözle ifade ediliyor. ✓ Önerim: Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) veya İl Özel İdaresi’nden alınmış resmî güzergâh krokisi ve ulaşım aksları paftası eklenmeli. 2. Emsal kararlar somut değil: hangi tesis, hangi tarihte, neye göre izni aldı? • Tuğla, çimento, tavuk çiftliği gibi örnekler verilmiş, ama parsel numarası, izin tarihi, izin makamı belirtilmemiş. ✓ Önerim: “2020 yılında 294 ada 3 parselde kurulan tuğla fabrikası, Tarım ve Orman Bakanlığı'nın 12.07.2020 tarihli kararıyla tarım dışına çıkarılmıştır” gibi açık ve belgeli örnekler yazılmalı. 3. Bölgedeki diğer yapılar tarımsal amaçlı değil – bu projeye doğrudan emsal oluşturmaz. • Ticari işletmeler (çimento, tavuk çiftliği, akaryakıt) farklı ruhsat türlerinde Bakanlık nezdinde değerlendirilmiş olabilir. ✓ Önerim: Projenin emsallerden farkı “tarımı destekleme” üzerinden yazılı bir karşılaştırma tablosu ile gösterilmeli. 4. Tarım verimliliği düşmüş deniyor, ama kanıt metne ekli değil. • DSİ görüşü ve ziraat mühendisliği raporu ekte deniyor, ama metnin içinde verim oranları (kg/da) ve düşüş yılı belirtilmemiş. ✓ Önerim: “Son beş yılda buğday verimi %55 düşmüş, 2023 yılı üretimi 120 (kg/da)'ya kadar gerilemiştir.” gibi somut veriler sunulmalı. 5. DSİ kanalından su alınamıyor deniyor ama kot analizi veya eğim haritası yok. • “Arazimiz alçakta, su yukarıda kalıyor.” ifadesi teknik açıdan çok zayıf. ✓ Önerim: Kot farkı analiz haritası eklenmeli; paftada su kanalı ve arazinin yükseklik farkı gösterilmeli. 6. “Bu proje eşi benzeri olmayan bir proje” deniyor, ama neden benzersiz olduğu açıklanmıyor. • Bu iddia çok güçlü ama dayanağı zayıf. 2 ✓ Önerim: Projenin “bütünleşik hizmet modeli (silo + danışmanlık + sadakat kart)” olduğu açıkça çizimlerle ve yapı fonksiyon krokisiyle anlatılmalı. 7. “Buğday ve arpa ekiliyor ama verim alınamıyor” denmiş – bu çelişkili. • Verim alınamıyorsa neden hâlâ ekim yapılıyor? ✓ Önerim: “Nadas oranı %X’e ulaştı, üretici ekimden vazgeçiyor.” gibi verilerle ifade netleştirilmeli. 8. Mevzuata dayalı hiçbir atıf yapılmamış. • Bu bölüm, 5403 sayılı Kanun’un 13. maddesi ve Yönetmelik’in Ek-1 ve Ek-2 hükümlerinden hiç bahsetmiyor. ✓ Önerim: En azından şöyle yazılmalı: “Başvurumuz, 5403 sayılı Kanun’un 13. maddesinde belirtilen kamu yararı çerçevesinde değerlendirilmeli; Yönetmelik’in Ek-2 listesinde yer alan tarımsal destekleme birimlerine uygundur.” Bölüm 3: Geliştirme Önerileri 1. "Tarım sadece toprak değildir" girişi retorik ağırlıklı – somut mevzuat atfı yok. • Giriş bölümü uzun ve akademik bir dille yazılmış, ancak 5403 sayılı Kanun’un 13. maddesi veya ilgili Yönetmelik’in Ek-1, Ek-2 listeleriyle ilişkilendirme yapılmamış. ✓ Önerim: Girişe şu cümle eklenmeli: “Projemiz, 5403 sayılı Kanun’un 13. maddesinde tanımlanan tarımsal üretimi doğrudan destekleyici yardımcı tesis niteliğindedir ve Yönetmelik’in Ek-2 listesinde yer alan ‘tarımsal amaçlı destekleme yapıları’ kapsamında değerlendirilmelidir.” 2. Silo yapısı çok iyi tanımlanmış – teknik unsurlar profesyonel düzeyde. • Silo kapasitesi, ekipmanları, fonksiyonu açıkça tanımlanmış. Bu bölümü olduğu gibi koruyabilirsiniz. ✓ Önerim: Bununla birlikte, Ek’te yer alacak olan “mimari yerleşim krokisi” ile bu teknik açıklamanın bire bir uyumlu olduğuna emin olun. 3. Market ve lokanta bileşenleri güçlü bir sosyal model oluşturuyor ama ‘yardımcı tesis’ tanımıyla ilişkilendirilmemiş. • Market/lokanta birleşimi çok güçlü; ancak planlama açısından bu yapılar “kırsal hizmet tesisi” olarak değerlendirilmeli ve İmar Kanunu ile ilişkilendirilmeli. ✓ Önerim Tarım ve Orman Bakanlığı’nın 2021/2 sayılı Genelgesi’nde tanımlı “köy yerleşik alanında kırsal hizmet yapıları” çerçevesinde bu yapıların kamusal faydası tanımlanmalı. 3 4. Zirai danışmanlık bölümü çok uzun – ancak mevzuata atıf yine eksik. • Tarımsal danışmanlık birimi güzel tasarlanmış, uzman istihdamı önemli. Ancak yine 5488 sayılı Tarım Kanunu ve/veya 5403 sayılı Kanun’un yardımcı yapı kriterlerine atıf yok. ✓ Önerim “Bu hizmet, 5488 sayılı Tarım Kanunu’nun 6. ve 7. maddelerinde belirtilen tarımsal yayım ve danışmanlık hizmetleri kapsamında değerlendirilmelidir.” denmeli. 5. İlgili makamlar nezdinde, akaryakıt tesisi ‘ticari tesis’ algısını doğurabilir – sadece “tarımı destekliyor.” demek yetmez. • “İki pompalı, küçük ölçekli” ifadesi olumlu. Ancak, Sadakat Kart ile sınırlı kullanım, çiftçi belgesi olanlar gibi kısıtlayıcı şartlar daha açık şekilde yazılmalı. ✓ Önerim: “Akaryakıt alanından sadece ÇKS’ye kayıtlı üreticiler yararlanacak olup, kamuya açık satış yapılmayacaktır. Kullanım, Sadakat Kart ve üretici kimliğiyle sınırlandırılacaktır.” ifadesi ‘ticari tesis’ algısının doğmasını engellemekte yardımcı olacaktır. 6. Sadakat Kart uygulaması yenilikçi ve güzel düşünülmüş. • Tarımsal teşvik mantığı açısından Sadakat Kart etkili bir model. Ancak bu sistem, BT (bilişim) altyapısı, güvenlik ve veri koruma ilkeleri açısından sorular doğurabilir. ✓ Önerim: “Sadakat Kart uygulaması, KVK Kanunu kapsamında veri koruma hükümlerine uygun şekilde geliştirilecek, sistem yalnızca üretici girişi ile çalışacaktır.” 7. Proje bileşenlerinin birbiriyle bağlantısı grafik veya tablo ile gösterilmiyor. • Metinde “birbirine entegre çalışan yapılar” denmiş ama bu anlatımı görselle destekleyen hiçbir şema sunulmamış. ✓ Önerim: “Tüm fonksiyonlar arası ilişkileri gösteren kavramsal yerleşim diyagramı” hazırlanmalı (örneğin: silo ↔ market ↔ akaryakıt ↔ danışmanlık ↔ Sadakat Kart). 8. Bu dev projede ÇED değerlendirmesi hiç anılmamış. • 13.000 tonluk silo, akaryakıt alanı ve gıda satış noktaları içeren bir proje için “ÇED gerekli değildir” kararı alınmış mı? Bahsedilmiyor. ✓ Önerim: “ÇED Yönetmeliği uyarınca projeye ilişkin ‘ÇED Gerekli Değildir’ kararı alınmış olup, başvuru dosyasına eklenmiştir.” şeklinde bir ibare başvuru dosyasında yer almalıdır. Bölüm 4: Geliştirme Önerileri 1. “Kamu yararı” ifadesi soyut kalmış – Sayılar eksik. • “Kamu yararı var” denmiş, ama bu nasıl, kim için, ne kadar? Belirsiz. 4 ✓ Önerim: Şu cümle gibi netleştirmeler yapılmalı: “Yılda ortalama 1.000 çiftçiye hizmet verecek, 18 kişiye tam zamanlı istihdam sağlayacak, yılda 20.000 ton tarımsal ürünün işlenmesine ve pazarlanmasına altyapı sağlayacaktır.” 2. Kanun atıfları yüzeysel – Yönetmeliklere somut dayanak eksik. • 5403 sayılı Kanun’un 13., 14. ve 15. maddelerine atıf yapılmış, ancak Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmelik’in Ek-1 ve Ek-2 listelerine hiç yer verilmemiş. ✓ Önerim: “Projemiz, Yönetmelik Ek-2/4 kapsamında yer alan ‘Tarımsal Amaçlı Yardımcı Tesis’ niteliklerini haizdir.” gibi net bir cümle eklenmeli. 3. İfade teknikleri planlama diline göre zayıf. • “Yalnızca şekli kriterlerle değil, projenin içeriği ile değerlendirilmelidir” gibi cümleler özensiz görülebilir. ✓ Önerim: “Başvurunun salt mevzuat yorumuna indirgenmeden, planlama esasları, tarımsal yapılar bütünlüğü ve kamu yararı bağlamında bütüncül olarak değerlendirilmesi gerekmektedir.” ifadesi tercih edilmelidir. 4. Benzer projelerde oluşturulan yargı ve idarî kararlardan örnek verilmemiş. • Özellikle Danıştay’ın veya Tarım ve Orman Bakanlığı'nın geçmişte kamu yararı kabul ettiği projeler varsa, bunlardan örnekler sunulmalı. ✓ Önerim: “XXX İlinde yürütülen benzer bir projeye ilişkin Danıştay 14. Dairesi’nin 2021/… Esas, 2022/… Karar sayılı hükmü kamu yararını tanımlayan içtihat olarak değerlendirilmektedir.” Bölüm 5: Geliştirme Önerileri 1. Mevzuat atıfı yetersiz – Yönetmelikle desteklenmeli. • Sadece 5403 sayılı Kanun’a genel atıf yapılmış. • Ancak “Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmelik” in 8. maddesi ve Ek-2 listesi özellikle bu entegre yapılar için izin değerlendirme kıstaslarını belirler. ✓ Önerim: “Proje bileşenleri, Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmelik’in 8. maddesi uyarınca Ek-2 listesinde sayılan tarımsal amaçlı yardımcı tesisler kapsamına girmektedir.” 2. Finansal sürdürülebilirlik için akaryakıt istasyonu savunusu teknik olarak iyi ama bu yapının yasal karşılığı güçlendirilmeli. 5 • Bakanlık açısından, akaryakıt istasyonunun bağımsız ticari yapı olarak görülmesi riski hâlâ var. ✓ Önerim: “Akaryakıt alanı, münferit bir ticari yapı olmayıp, proje içi dağıtım hizmeti sağlayan sınırlı ölçekli üretici destek birimi olarak planlanmıştır. Yalnızca kayıtlı çiftçiye hizmet verecektir. Kapasite ve pompa sayısı buna göre sınırlandırılmıştır.” 3. Projenin istihdam, kapasite, hizmet hedefleri eksik. • Projenin kamu yararını ispat etmek için sayısal hedeflerle desteklenmesi şart. ✓ Önerim: Proje başvurusunda, örneğin, “Kompleks yılda 1.200 üreticiye hizmet sunacak, 20 kişilik doğrudan istihdam sağlayacak, yıllık yaklaşık 25.000 ton tahıl işleme ve depolama kapasitesine sahip olacaktır.” gibi niceliksel projeksiyonlar yer almalı. 4. Emsal kararlara atıf eksik. • Aynı ovada veya benzer projelerdeki izin süreçlerine ve varsa yargı kararlarına atıf, karar vericiyi ikna eder. ✓ Önerim: “Bingöl Merkez’de yer alan 2020 tarihli ÇKS kayıtlı üretici kooperatifine ait tarım satış birimi projesine verilen tarım dışı kullanım izni bu başvuru için emsal teşkil etmektedir.” gibi ibareler başvuru metninde yer almalı. Bölüm 6: Geliştirme Önerileri 1. Mevzuatın maddi gerekçesi çok yüzeysel kalmış. • 5403 sayılı Kanun’un 13, 14 ve 15. maddelerine sadece genel atıf yapılmış. • Ancak hangi madde, hangi proje bileşenine dayanak oluşturuyor bu net değil. ✓ Önerim: “Proje, 5403 sayılı Kanun’un 13. maddesi ve Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmelik’in 8. maddesi uyarınca, tarımsal amaçlı yapı ve tesis istisnası kapsamında değerlendirilmelidir.” 2. Yönlendirici cümlelerde duygusal vurgu (örneğin “temelini birlikte atalım”) bürokratik dil açısından riskli. • Bürokratlar net ve teknik dile öncelik verir. İyi niyetli ama fazla duygusal vurgular (inşa süreci, açılış vs.) samimiyet olarak değil, profesyonellik eksikliği olarak da yorumlanabilir. ✓ Önerim: “Projenin onay süreci sonrasında tüm teknik ve idari işlemler, ilgili kurumlarla koordinasyon halinde yürütülecek ve yatırımcı yükümlülükleri eksiksiz yerine getirilecektir.” şeklinde yapılandırılmalıdır. 6 3. Tevhit ve tapu süreci açık ve olumlu bir unsur ama daha teknik yazılmalı. ✓ “Tarım dışı kullanım izni alınmasını takiben, 3194 sayılı İmar Kanunu ve 5403 sayılı Kanun uyarınca tevhit işlemi gerçekleştirilecek, üç parsel müşterek mülkiyetle tescil edilecektir.” ifadesi belirtilip, Tevhit Muvafakatnamesi eklenmelidir. 4. EKLER kısmı çok güçlü — ama bazı belgeler teknik ve hukuki olarak kritik, “numaralı referansla” içerikte kullanılmalı. ✓ Önerim: Dilekçenin metninde “… (Bkz. Ek–4 Ziraat Mühendisi Raporu)” gibi doğrudan atıf yapılmalı. Bu, belgenin iç tutarlılığını ve kurumsal güvenilirliğini artırır. 7